Παν. Δρακόπουλος, Νομιναλισμός και Ρεαλισμός

Από: Π. Δρακόπουλος: Μεσαίωνας – Ελληνικός και Δυτικός, εκδ. Παρουσία, 2002

Η ΛΟΓΙΚΗ του Αριστοτέλους ήταν δυσνόητη, και η μελέτη της πολύ κουραστική, ήδη για τους αρχαίους. O Κικέρων μας πληροφορεί ότι «ο φιλόσοφος [ο Αριστοτέλης] ήταν άγνωστος στους διδασκάλους της ρητορικής, διότι τον αγνοούσαν όλοι, εκτός από λίγους επαγγελματίες φιλοσόφους.» Ο λόγος ήταν απλός: απωθούσε τον αναγνώστη (του λογικού Οργάνου) «η ασάφεια του κειμένου» [Topicα Ι,1]. Αυτή η δυσκολία κατανοήσεως οδήγησε στην ανάγκη συγγραφής επεξηγηματικών σχολίων, βοηθητικών εγχειριδίων και εισαγωγών. Ένα τέτοιο εγχειρίδιο είναι και τα Τοπικά του Κικέρωνος, που ο μέγας ρωμαίος ρήτωρ έγραψε για τον φίλο του Γάιο Τρεβάτιο Τέστα. Για παρόμοιους λόγους συνέγραψε και ο νεοπλατωνικός Πορφύριος την περίφημη Εισαγωγή του.

Ο συριακής καταγωγής Πορφύριος ήταν μαθητής του Πλωτίνου. Το 268 έπαθε καταθλιπτική κρίση και θέλησε ν’ αυτοκτονήση. Αλλά τον επισκέφθηκε ξαφνικά ο δάσκαλός του και τον εμπόδισε, λέγοντάς του οτι η επιθυμία αυτοκτονίας δεν προέρχεται «εκ νοεράς καταστάσεως, αλλ’ εκ μελαγχολικής τινος νόσου» [Περί του Πλωτίνου βίου, 11]. Ο Πλωτίνος του συνέστησε να ταξιδεύση· έτσι, ο Πορφύριος πήγε στη Σικελία, όπου το 270 πληροφορήθηκε τον θάνατο του Πλωτίνου. Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι επέστρεψε στη Ρώμη για ν’ αναλάβη τη διεύθυνση της σχολής, μόνον έπειτ’ από αρκετά χρόνια. Εκεί, στη Σικελία, έγραψε και την Εισαγωγή στις Κατηγορίες του Αριστοτέλους.

Η Εισαγωγή συνάντησε μιαν απρόσμενη επιτυχία σε Ανατολή και Δύση. Ο Βοήθιος τη μετέφρασε στα λατινικά τον στ’ αιώνα· την ίδια εποχή, ο Σέργιος ο εκ Ρεσαίνης τη μετέφρασε στα συριακά. Τον ζ’ αιώνα η Εισαγωγή μεταφράστηκε πάλι στα συριακά από τον Αθανάσιο τον Βαλεαδινό. Μεταφράστηκε τον η’ αι. στα αρμενικά και τον ι’ στα αραβικά. Όχι μόνο στην ανατολική αυτοκρατορία και τη Δύση, αλλά και στον αραβικό κόσμο η Εισαγωγή ήταν το πρώτο εγχειρίδιο για τα λογικά μαθήματα.

Στην Εισαγωγή του, ο Πορφύριος αναπτύσσει την αριστοτελική διδασκαλία για το τι είναι «γένος και τι διαφορά τι τε είδος και τι ίδιον και τι συμβεβηκός». Επισημαίνει αμέσως ένα μέγα πρόβλημα:

« (α) το μεν είτε υφέστηκεν τα γένη και τα είδη είτε εν μόναις ψιλαίς επινοίαις κείται,

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21

You may also like...