Παν. Δρακόπουλος: Ο Ορφέας στους κύκλους της Δυτικής φαντασίας

Εισαγωγικό σημείωμα για το αφιέρωμα της Εποπτείας στον Ορφέα, Μάρτιος 2012

Ο Ορφέας είναι μια κυριολεκτικά γοητευτική προσωπικότητα, με μια γοητεία που διαπερνά τους αιώνες της δυτικής φαντασίας. Ας δούμε όμως πρώτα τί σήμαινε για τους αρχαίους Έλληνες.

Στα χρόνια της ελληνιστικής παρακμής, δηλαδή μετά το τέλος της πόλης κράτους, η θρησκεία έπαψε να είναι μια μέριμνα της πόλης κι έγινε ατομική υπόθεση. Ο καθένας μπορούσε να έχει τη θρησκεία που ήθελε, και εφ όσον ήθελε, να μετέχει σε αυτήν με τον τρόπο που η ομάδα των πιστών της όριζε. Στο περιβάλλον αυτό δεν θα μπορούσε ποτέ να καταδικασθεί ο Σωκράτης, μια και δεν μπορούσε να σταθεί μομφή για ασέβεια προς τους θεούς της πόλης. Στα χρόνια εκείνα, την Ελλάδα και όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία κατέκλυσαν θρησκείες και μυστήρια της Μέσης Ανατολής, στην οποία όμως επίσης επικρατούσε ένας πανθρησκευτικός σάλος. Η μεταφορά θρησκειών από τη μια χώρα στην άλλη δεν σήμαινε καθόλου μεταφορά της αρχαίας ταυτότητας ενός θεού, αλλά μια διατεταγμένη κατασκευή οικουμενικής θρησκείας.

Μια σύντομη ματιά στην περιπέτεια της Ίσιδος μπορεί να μας διαφωτίσει για το θρησκευτικό περιβάλλον μέσα στο οποίο γεννήθηκε και ο λεγόμενος ορφισμός. Η θεά πρωτοεμφανίζεται στην περίοδο της Δ΄ Δυναστείας (περίπου 2600 έως 2500 χρόνια π.Χ.) στην Αίγυπτο, δηλαδή περίπου 5 αιώνες μετά την εγκαθίδρυση του φαραωνικού καθεστώτος. Η θεά είχε τότε το όνομα Άσετ, και ήταν απλά και μόνο σύμβολο ισχύος του θρόνου της Αιγύπτου. Με τα χρόνια, η θεά έγινε θεότητα του θανάτου, και εικονίζεται πλέον στον Οίκο της Ψυχοστασίας (της έσχατης κρίσης των νεκρών). Αργότερα, η θεά μετατρέπεται σε μορφή της ηλιακής θεολογίας, και γίνεται το μάτι του θεού Ήλιου. Ο χαρακτήρας της αλλάζει δραματικά, επί Πτολεμαίων. Στην πτολεμαϊκή οικουμενιστική θρησκεία η Ίσις αποκτά πάλι νέα μυθολογία, την οποία αφηγείται ο Πλούταρχος. Επανέρχεται η σύνδεσή της με τη νύχτα, τη Σελήνη, και αναγνωρίζεται ως θεότητα δημιουργός του κόσμου. Εν τέλει, στην εποχή της ρωμαϊκής ακμής η θεά μετατρέπεται πάλι, και γίνεται η Μεγάλη Μητέρα, με το όνομα Ισις, συγχωνευμένη πια με την Αστάρτη. Οι αρχαίοι ναοί της Άσετ στην Αίγυπτο κατεδαφίζονται και αντικαθίστανται από ιερά της Ίσιδος. Στην Ελλάδα, η λατρεία της Ίσιδος εμφανίζεται τον 5ο αι., με ένα μικρό ναό στον Πειραιά, για την εξυπηρέτηση των Αιγυπτίων ναυτικών. Με το τέλος της πόλης κράτους όμως οι πολιούχοι θεοί αφυδατώνονται, κι έτσι η λατρεία της Ίσιδος εξαπλώνεται. Η θεά ταυτίζεται πλέον συχνά με την Αφροδίτη και τη Δήμητρα. Εν τέλει, αποκτά ναούς μέσα στους ίδιους τους ιερούς χώρους, όπως στη Δήλο και τον Παρθενώνα!..Αντίθετα με τους Έλληνες οι Ρωμαίοι αντιδρούν, η Σύγκλητος απαγορεύει τη λατρεία της και ιδίως τα μυστήρια της ως χυδαία (που δεν ήταν τα ίδια με αυτά της Αιγύπτου), και ο Αύγουστος την απαγορεύει ως θρησκεία της διαφθοράς. Εν τέλει όμως, και στη Ρώμη η λατρεία της Ίσιδος νομιμοποιείται από τον Καλιγούλα, ακριβώς επειδή αναγνωριζόταν ως αισχρά τα μυστήριά της.

Pages: 1 2 3 4

You may also like...