Άρθουρ Καίστλερ: Το Ψευτοδίλημμα

Ξέρουμε φυσικά ότι η Αγγλία βρίσκεται σε μια πολύ λεπτή θέση ανάμεσα στην Ευρώπη και την Κοινοπολιτεία και ότι θα προβάλλει πάντοτε ευλογοφανή επιχειρήματα για να αποφύγει τις ιστορικές αποφάσεις. Αλλά το αποφασιστικό δίδαγμα είναι ότι ο βρετανικός σοσιαλισμός όχι μόνο δεν κατάφερε να υπερνικήσει τον βρετανικό νησιωτισμό, αλλά αντίθετα τον ενίσχυσε ακόμη περισσότερο.

Στη δήλωση που η εκτελεστική επιτροπή του εργατικού κόμματος εξέδωσε όταν κοινοποιήθηκε το σχέδιο Σουμάν διάβαζε κανείς ότι το εργατικό κόμμα αποκρούει την αρχή μιας υπερεθνικής εξουσίας, της οποίας οι αποφάσεις θα ήταν δεσμευτικές για τα κράτη μελή, γιατί σ’ ένα τέτοιο σώμα οι σοσιαλιστές είναι δυνατόν να μειοψηφήσουν απέναντι των αντισοσιαλιστών η των μη σοσιαλιστών. Παραθέτω κατά λέξη : «Καμία σοσιαλιστική κυβέρνηση της Ευρώπης δεν μπορεί να υποταγή στην εξουσία ενός σώματος του οποίου η πολιτική εξαρτάται από μια αντισοσιαλιστική πλειονοψηφία».

Δεν είναι ανάγκη να τονίσουμε εδώ ότι η συγκρότηση των δύο καθεστώτων της Βρετανικής Δημοκρατίας και του Ρωσικού ολοκληρωτισμού είναι βασικά διάφορος. Η σύγκριση μας αναφέρεται μόνο σε ένα ειδικό σημείο. Την κατάρρευση της κοσμοπολίτικης ορμής μέσα στο σοσιαλιστικό κίνημα. Η εξέλιξη αυτή άρχισε πριν από ένα τέταρτο αιώνος και περισσότερο, το 1914, και έφθασε σήμερα στο παράδοξο σχήμα η καπιταλιστική Αμερική να είναι πρόθυμη να υποστεί στο πεδίο της εθνικής κυριαρχίας θυσίες που αποκρούει η σοσιαλιστική Ρωσία, ενώ Άγγλοι, Γερμανοί και Γάλλοι συντηρητικοί σκέπτονται πιο διεθνιστικά από τους σοσιαλιστές αντιπάλους των. Με λίγα λόγια ο σοσιαλισμός απέβαλε παντού την αξίωση να εκπροσωπεί στη σύγχρονη πολιτική σκηνή τις κοσμοπολίτικες τάσεις. Εν σχέση με την συσσωμάτωση του σημερινού διχασμένου κόσμου μας, το δίλημμα: «καπιταλισμός ή σοσιαλισμός» έχασε τη σημασία του.

Έχει ίσως το δίλημμα αυτό περισσότερη σημασία και σπουδαιότητα στο πεδίο της εσωτερικής πολιτικής; Σε ότι άφορα τις πολιτικές και πνευματικές ελευθερίες δεν υπάρχει καμία σημαντική διαφορά ανάμεσα στη σοσιαλιστική Αγγλία και τις καπιταλιστικές Ηνωμένες Πολιτείες της Β. Αμερικής. Και ως προς την έλλειψη της ελευθερίας είναι πραγματικά δύσκολη η εκλογή ανάμεσα στη σοσιαλιστική Ρωσία και τη φασιστική Ισπανία. Έτσι, βλέπομε και πάλι ότι η πραγματική διαχωριστική γραμμή δεν συμπίπτει με τα αφηρημένα όρια ανάμεσα στη δεξιά και την αριστερά. Δεν μένει παρά ένα πεδίο στο οποίο το δίλημμα φαίνεται ακόμη να έχει τη σημασία του: το πεδίο της οικονομικής συγκρότησης.

Θεωρητικά υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στην εθνικοποίηση των μέσων της παραγωγής από τη μια μεριά και της συντηρητικής ιδιοκτησίας του κέρδους και της εκμετάλλευσης από την άλλη. Αλλά στην πράξη η εξέλιξη στις τελευταίες δεκαετίες έθεσε τέρμα στην κλασική μορφή του πολέμου θέσεων ανάμεσα στις τάξεις και το μετέβαλε, ούτως ειπείν, σε πόλεμο κινήσεων.

Ήδη ο Μαρξ και ο ‘Ένγκελς γνώριζαν ότι η εθνικοποίηση δεν είναι πανάκεια. Μου επιτρέπεται ίσως να υπενθυμίσω την παρατήρηση του Ένγκελς, κατά την οποία, αν η εθνικοποίηση και ο σοσιαλισμός ήταν ταυτόσημα θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε το ράπτη του συντάγματος ως τον πρώτο σοσιαλιστικό θεσμό. Στην πραγματικότητα οι ρώσοι εργάτες είναι ιδιοκτήτες των εργοστασίων τους όσο ένας άγγλος ναύτης είναι ιδιοκτήτης του πολεμικού πλοίου στο οποίο υπηρετεί. Η δυνατότητα που έχει ο λαός να ασκεί έλεγχο επί των πολεμικών πλοίων, των σιδηροδρόμων, των εργοστασίων και των ανθρακωρυχείων εξαρτάται εξ ολοκλήρου από την πολιτική συγκρότηση του κράτους. Στη Ρωσία, όπου τα συνδικάτα έχουν μεταβληθεί από όργανο της εργατικής τάξης σε όργανο εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης από το κράτος, οι εργάτες ασκούν πολύ μικρότερη επίδραση επί των όρων της εργασίας στα εργοστάσια που θεωρητικά είναι ιδιοκτησία τους, παρ’ ότι οι εργάτες στη Δύση – αδιάφορο εάν οι τελευταίοι αυτοί εργάζονται σε κρατικές ή ιδιωτικές επιχειρήσεις. Επιπροσθέτως οι ρώσοι διευθυντές εργοστασίων, διοικητές τραστ, αρχιμηχανικοί και «προλετάριοι εκατομμυριούχοι» (επίσημος σοβιετικός όρος!) αποτελούν μια προνομιούχο τάξη ακριβώς όπως και στις καπιταλιστικές χώρες. Βέβαια το εισόδημα τους χαρακτηρίζεται ως μισθός και όχι ως κέρδος, αλλά και η διαφορά αυτή είναι εντελώς αφηρημένη. Από την άλλη μεριά, στις καπιταλιστικές χώρες οι ιδιοκτήτες των επιχειρήσεων δεν μπορούν πια να ενθυλακώνουν απεριόριστα κέρδη, ούτε να καθορίζουν τα ημερομίσθια και να παίζουν με τους εργάτες τους όπως συνέβαινε σε μια προγενέστερη φάση του καπιταλιστικού συστήματος.

Pages: 1 2 3 4 5

You may also like...