Άρθουρ Καίστλερ: Το Ψευτοδίλημμα

Αυτό το «κ.ο.κ.» που τόσο εύκολα χρησιμοποιήσαμε, μας θέτει προ ενός προβλήματος για το οποίο δεν ξέρομε καμία απάντηση. Δεν μπορούμε να προείπωμε ούτε τη φύση της επόμενης μεταβολής της μαζικής συνείδησης ούτε τις νέες αξίες που θα προκύψουν στην αμέσως ανώτερη βαθμίδα. Μπορούμε μόνο βάσει της πείρας μας να προείπωμε ότι το μαχητικό σύνθημα της εποχής μας, της εποχής του «οικονομικού ανθρώπου», στους απογόνους μας θα φαίνεται εξ ίσου στείρο και χωρίς νόημα όσο και το πρόβλημα από ποιά πλευρά πρέπει να άνοιξη κανείς το αυγό, πρόβλημα για το οποίον οι λιλιπούτειοι διεξήγαγαν τους πολέμους των.

Και δύο τελευταίες παρατηρήσεις: Πρώτον, μια συμπλήρωση στη διαπίστωση μας ότι οι συγκρούσεις παρωχημένων περιόδων τερματίσθηκαν ως επί το πλείστον χωρίς αποφασιστικό αποτέλεσμα. Αυτό φαίνεται πραγματικά ότι συνέβη, αλλά υπό την προϋπόθεση ότι οι αντίπαλοι στις συγκρούσεις είχαν την ίδια δύναμη και τηρούσαν μεταξύ τους την ισορροπία. Η Ευρώπη παρέμεινε χριστιανική, γιατί οι Άραβες δεν έφθασαν ποτέ ως το Παρίσι και γιατί οι Τούρκοι αποκρούσθηκαν εμπρός στα τείχη της Βιέννης. Αλλά υπάρχουν και άλλες λιγότερο ευχάριστες μέθοδοι με τις οποίες η ιστορία κρίνει την έκβαση μιας σύρραξης. Το συμπέρασμα απ’ αυτά βγαίνει μόνο του.

Δεύτερον : Αν και μας είναι αδύνατο να προΐδωμε τις πνευματικές αξίες και το πολιτιστικό κλίμα ύστερα από την προσεχή μεταβολή, μπορούμε εν τούτοις να διατυπώσουμε μερικές υποθέσεις. Ενώ η πλειονότητα των συγχρόνων μας Ευρωπαίων είναι ακόμη υπνωτισμένη από το ξεπερασμένο πολεμικό σύνθημα των δεξιών και των αριστερών (από τη μια μεριά καπιταλισμός, από την άλλη σοσιαλισμός!), η ιστορία έχει κιόλα καταλάβει καινούργιες θέσεις και μας έφερε εμπρός σ’ ένα καινούργιο δίλημμα που ξεπερνά όλα τα όρια. Η ουσία της νέας αυτής σύγκρουσης συνοψίζεται σε μια πρόταση : Ολοκληρωτική τυραννία έναντι σχετικής ελευθερίας. Είναι πολύ παρακινδυνευμένο να υποθέσουμε ότι η φοβερή πίεση που η σύγκρουση αυτή θα ασκήσει πάνω σε ολόκληρη την ανθρωπότητα αποτελεί ίσως μια πρόκληση της ανθρώπινης μοίρας, ένα βιολογικό ερεθισμό που θα εξαπολύσει την καινούργια μεταβολή στη μαζική συνείδηση και ότι το περιεχόμενο αυτής της μεταβολής θα είναι μια καινούργια γνώση για την ουσία της ελευθερίας, μια γνώση γεννημένη από φόβο και οδύνη; Εδώ χρησιμοποιώ τη λέξη «ελευθερία» όχι με τη συμβατική έννοια. Από τις πρώτες αρχές της ιστορίας, οι λαοί πολέμησαν «εν ονόματι της ελευθερίας», αλλά εννοούσαν πάντοτε μια περιορισμένη ελευθερία, την απελευθέρωση από τούτη ή εκείνη την ειδική μορφή της καταπίεσης, μια αρνητική, ας πούμε, ελευθερία. Η θετική και εν τινι μέτρω κοσμική ιδέα της ελευθερίας, που θα γέννηση ίσως η σημερινή σύγκρουση είναι κάτι του οποίου δεν μπορώ να δώσω τον ορισμό — χρησιμοποιώ τη λέξη μόνο σαν εξορκιστική φόρμουλα, όχι σαν αναφορά για κάτι που υφίσταται. Αν επαληθευθεί η υπόθεση αυτή, τότε μπορούμε πραγματικά να πούμε ότι ζούμε σε μια αποφασιστική εποχή και ότι η απάντησή μας στο ερώτημα που μας θέτει η μοίρα δεν θα είναι χωρίς σημασία για το μέλλον του γένους μας.

 

Pages: 1 2 3 4 5

You may also like...