Εμμανουήλ Βουτυράς: Η Εισαγωγή του Αλφάβητου

Από το «Ιστορία της Ελληνικής Γλώσσας, από τις Αρχές έως την ύστερη αρχαιότητα» επιστημονική επιμέλεια Α.-Φ. Χρηστίδης. εκδ. Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών [Ιδρυμα Μανόλη Τριανταφυλλίδη], 2007. Το κείμενο στο βιβλίο απ όπου επιλέξαμε αποσπάσματα, συνοδεύεται από υποσημειώσεις, εικόνες και χάρτες.

Η υιοθέτηση της αλφαβητικής γραφής είναι μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού. Ωστόσο το αλφάβητο δεν το ανακάλυψαν εξαρχής οι Έλληνες: τα ονόματα και η μορφή των γραμμάτων καθώς και η αριστερόστροφη γραφή των πρώτων αλφαβητικών επιγραφών, δεν αφήνουν καμία αμφιβολία ότι το ελληνικό αλφάβητο συνδέεται στενά με τις βορειοσημιτικές γραφές του τέλους της 2ης και των αρχών της 1ης χιλιετίας π.Χ., στις οποίες αναφερόμαστε συνήθως (ακολουθώντας τους αρχαίους) με το γενικό όνομα φοινικική γραφή.

Οι Έλληνες της αρχαϊκής και της κλασικής εποχής διατηρούσαν την ανάμνηση ότι οι πρόγονοί τους είχαν παραλάβει το αλφάβητο από τους Φοίνικες, στους οποίους άλλωστε ορισμένοι απέδιδαν την ανακάλυψη της γραφής (Κριτίας Β 2.9). Η παράδοση αυτή έχει επομένως ιστορικό πυρήνα — αντίθετα με τους μύθους που αναφέρουν ως εφευρέτες των γραμμάτων τον Προμηθέα ή τον Παλαμήδη. Ο Ηρόδοτος (5.58) συνδέει την εισαγωγή της αλφαβητικής γραφής στην Ελλάδα με την έλευση του μυθικού βασιλιά Κάδμου από τη Φοινίκη και μας δίνει την πληροφορία ότι τα γράμματα των παλαιότερων ελληνικών αλφαβήτων ονομάζονταν φοινικήια, επειδή οι Έλληνες (και ειδικότερα οι Ίωνες) τα είχαν διδαχθεί από τους Φοίνικες.

Ονομασίες που δηλώνουν τη φοινικική προέλευση του ελληνικού αλφαβήτου μάς είναι γνωστές και από δύο άλλες πηγές:

1) Σε μια επιγραφή των μέσων του 5ου αιώνα π.Χ. από την Τέω τα ελληνικά γράμματα αποκαλούνται φοινικήια, ενώ χρησιμοποιείται επίσης το ρήμα φοινικογραφέω (Herrmann 1981, 11-12).

2) Ένα υστεροαρχαϊκό ψήφισμα από την Κρήτη μας πληροφορεί για την ύπαρξη, σε μια (άγνωστη δυστυχώς) πόλη, ενός αξιωματούχου που λεγόταν ποινικαστάς (δηλ. φοινικαστάς, αφού το κρητικό αλφάβητο δεν διαθέτει ξεχωριστό σύμβολο, το Φ, για το άηχο δασύ ph. Στη θέση αυτή διορίζεται κάποιος Σπενσίθιος και από την περιγραφή των καθηκόντων του προκύπτει ότι ήταν γραμματέας και αρχειοφύλακας, είχε δηλαδή την ευθύνη για τη σύνταξη και τη φύλαξη των επίσημων εγγράφων της πόλης (Jeffery & Morpurgo Davies 1970· van Effenterre 1973).

Pages: 1 2 3 4 5

You may also like...