Δ. N. Mαρωνίτης: Χρόνος και σήματα

Το Βήμα, Κυριακή 7 Δεκεμβρίου 2008

Και να θες κάποτε, δεν μπορείς εύκολα να σταματήσεις, οπότε η συνέχεια γίνεται υποχρεωτική. Στην προκείμενη περίπτωση παρατείνεται πρώτα η συζήτηση της περασμένης Κυριακής για την παράσταση και τη λειτουργία του αφηγηματικού χρόνου στην Ιλιάδα.  Ο οποίος, ως υποδοχή του ιλιαδικού πολέμου, μοιράζεται μόλις σε τέσσερις εμπόλεμες ημέρες, που καθεμιά απορροφά συσσωρευμένα αφηγηματικά δρώμενα πολλών ραψωδιών: η πρώτη ημέρα έξι, η δεύτερη τριών, η τρίτη οκτώ, η τέταρτη τεσσάρων. Επιλογή που συνεπάγεται την αίσθηση ότι ο αφηγηματικός χρόνος υποχρεωτικά διαστέλλεται, για να ανταποκριθεί στα φορτικά αυτά συνθετικά καθήκοντά του. Το κρίσιμο ωστόσο ερώτημα, διατυπωμένο κάπως απλοϊκά, είναι: γιατί και προς τι η απίστευτη αυτή πύκνωση αφηγηματικών δρωμένων σε ασφυκτικά χρονικά περιθώρια; Απορία για μακρά συζήτηση, που εδώ κατ΄ ανάγκην συντέμνεται.

Προϋπόθεση πρόχειρης έστω ανταπόκρισης στο επίμαχο τούτο ζητούμενο είναι η διάκριση αφηγηματικού και ημερολογιακού χρόνου. Σε αντίθεση προς τον δεύτερο, που ελέγχεται κατά κανόνα σύμμετρος, διαδοχικός και ευθύγραμμος, ο πρώτος ορίζεται λίγο πολύ δικαιωματικά παραβατικός: μπορεί κατ΄ αρχήν να διαστέλλεται, όπως έγραφα τις προάλλες, ή να συστέλλεται (χυδαιότερα: να φουσκώνει και να ξεφουσκώνει) ανάλογα με τα εισερχόμενα περιεχόμενά του· μπορεί να αναδρομίζει ή να προδρομίζει, δυναμιτίζοντας τη αδιάκοπη συνοχή και συνέχεια της αφήγησης· μπορεί να μετακινείται σε δύο ή και περισσότερους χώρους, συγχρονίζοντας παράλληλα δρώμενα. Πρόκειται για παραβατικές τεχνικές αναγνώσιμες τόσο στην Ιλιάδα όσο και στην Οδύσσεια, όπου καθιερώνεται, για πρώτη ίσως φορά, το διαβόητο φλας μπακ.

Οπως και αν έχει το πράγμα, φαίνεται πως η πύκνωση πολλών διαπλεκόμενων συνήθως αφηγηματικών δρωμένων σε διαστελλόμενο χρόνο ευνοεί τη δραματοποίηση της επικής αφήγησης, η οποία καθ΄ οδόν γίνεται, για να το πω έτσι: σπειροειδής, ωσότου φτάσει στην έξοδό της. Ορολογία που παραπέμπει στην αττική τραγωδία, όπου εξ ορισμού πολλαπλά δρώμενα συντάσσονται σε μία μόλις ημέρα, δίνοντας την αίσθηση της χρονικής διαστολής της· παρατήρηση που την έκανε πρώτος ο Αριστοτέλης. Ας μην ξεχνούμε εξάλλου ότι ο νεωτερικός (πολυσέλιδος και πολυθεματικός) Οδυσσέας  του Τζόις, ζηλεύοντας ίσως την ομηρική τεχνική, εξελίσσεται και περατώνεται σε μία μόνον ημέρα. Καιρός όμως να περάσω στα σήματα που υπόσχεται ο επίτιτλος του μονοτονικού.

Pages: 1 2

You may also like...