Δημήτρης Δημητράκος, Οι παγίδες της «πολυπολιτισμικότητας»

Πολύ συχνά χρησιμοποιείται ο όρος «πολυπολιτισμικότητα» (multiculturalism), εννοώντας απλώς την πολιτισμική πολυμέρεια. Με αυτήν την έννοια, η πολυπολιτισμικότητα δηλώνει ποικιλία, και μετρεί τον πλούτο και το δυναμισμό μιας κουλτούρας. Ολόκληρος ο δυτικός πολιτισμός αποτελεί δείγμα πολιτισμικής πολυμέρειας, η οποία συμβαδίζει με τις αξίες της νεωτερικότητας και της ανοιχτής κοινωνίας, δηλαδή της ελευθερίας, του πλουραλισμού και της ανεκτικότητας.

Αντίθετα, η απαίτηση πολιτισμικής ομοιομορφίας είναι ακραία συντηρητική και συγχρόνως απλοϊκή. Δεν απειλείται ένας εύρωστος πολιτισμός από τη συνύπαρξη διαφορετικών μεταξύ τους γλωσσών, θρησκειών, πνευματικών παραδόσεων ή ιδεολογιών. H δύναμη του δυτικού πολιτισμού συνίσταται στη δυνατότητα που έχει να τονώνεται από διαφορετικά μεταξύ τους πολιτιστικά στοιχεία που απορροφεί. Ο πολιτισμός όμως αυτός έχει ένα θεσμικό υπόβαθρο που εξασφαλίζει την ελευθερία και την ανεκτικότητα, που είναι προαπαιτούμενα για την ανάπτυξή του. Το θεσμικό αυτό υπόβαθρο ταυτίζεται με τη δημοκρατία και τα ατομικά δικαιώματα που συνυφαίνονται με αυτήν. H δημοκρατική ανεκτικότητα δεν μπορεί να εκτείνεται, στο όνομα της πολυπολιτισμικότητας, σε εκείνες τις πολιτισμικές μορφές που απειλούν αυτό το θεσμικό υπόβαθρο.

Και όμως, σε αυτό καταλήγει το σύγχρονο αίτημα της πολυπολιτισμικότητας. Με φόντο ένα διάχυτο πολιτιστικό σχετικισμό, ο οποίος κυριαρχεί στη μόδα του μεταμοντέρνου και που διατείνεται ότι όλες οι πολιτιστικές παραδόσεις είναι ισότιμες, η ιδεολογία της πολυπολιτισμικότητας δεν αρκείται στο αίτημα για πολιτισμική πολυμέρεια, αλλά ζητεί την αποδοχή του «άλλου», ακόμη και αν (ή μάλλον ιδίως αν) ο «άλλος» απαιτεί την εξαφάνιση του πολιτισμικού και του θεσμικού πλαισίου που τον δέχεται, επικαλούμενος την πολιτισμική του «διαφορετικότητα». Τότε είναι που ο ίδιος ο πολιτισμός της δημοκρατίας και της νεωτερικότητας αυτοπαγιδεύεται στον πλουραλισμό και στην ανεκτικότητα που είναι τα βασικά του χαρακτηριστικά.

Ας πάρουμε δύο παραδείγματα ανοχής και μη ανοχής στο πλαίσιο της δυτικής κοινωνίας για να φανεί καλύτερα αυτή η αλήθεια. Επιφανειακά τα παραδείγματα είναι παρόμοια διότι αφορούν την ενδυμασία μελών της βρετανικής και της γαλλικής κοινωνίας, αντίστοιχα, που όμως εμμένουν στην τήρηση κανόνων που επιβάλλουν οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Ωστόσο στη μία περίπτωση η εμμονή αυτή έχει ανατρεπτικό στόχο, ενώ στην άλλη δεν έχει. Ετσι στη Βρετανία έγινε αποδεκτό το αίτημα των ινδών Σιχ να φορούν το παραδοσιακό τους τουρμπάνι, ακόμη και ως οδηγοί λεωφορείων, στους οποίους επιβάλλεται μια καθορισμένη στολή. Το αντίθετο συνέβη στη Γαλλία σε σχέση με τη μουσουλμανική μαντίλα που φόρεσαν τρεις μαθήτριες λυκείου. Ο κανονισμός του γαλλικού δημόσιου σχολείου απαγορεύει ρητώς την εκδήλωση οποιασδήποτε θρησκευτικής πίστης ή ταυτότητας. Το «λαϊκό» σχολείο – σε αντίθεση με το εκκλησιαστικό σχολείο – αποτελεί θεμελιώδη θεσμό της Γαλλικής Δημοκρατίας από το 1881 και έπειτα.

Pages: 1 2 3

You may also like...