Γ. Μαρίνος, Δημοσιογραφία και ηθική

Ομιλία στην εκδήλωση της Ένωσης Ευρωπαίων Δημοσιογράφων (Ελληνικό τμήμα) για την απονομή του βραβείου εις μνήμην του δημοσιογράφου Κωνσταντίνου Καλλιγά στην αίθουσα συγκεντρώσεων του Γραφείου Πληροφοριών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην Αθήνα την 18η Φεβρουαρίου 2014.

marinos ithikiΤο θέμα «Δημοσιογραφία και ηθική» που κλήθηκα να παρουσιάσω με έριξε στα βαθιά νερά. Θεωρώ ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να το διερευνήσει ένας απλός δημοσιογράφος όπως ο ομιλών, έστω κι αν θεωρείται επιτυχημένος. Αναζητώντας στην βιβλιογραφία και στα λεξικά τί είναι ηθική και τί το ηθικό πελάγωσα. Το τί είναι ηθικό για τον άνθρωπο, συνεπώς και για τον δημοσιογράφο ανατρέχει στην αρχέγονη επιλογή μεταξύ του καλού και του κακού, της αρετής και της κακίας. Κι αυτό που τον κρίνει είναι η συνείδησή του. Κι αν είναι κάποιος ασυνείδητος; Εδώ την απάντηση δίνουν οι κανόνες που διέπουν μια κοινωνία και αποτυπώνονται κυρίως στους νόμους, οι οποίο προσδιορίζουν το τί είναι δίκαιο και τι άδικο. Όμως και πάλι ανακύπτει το ερώτημα αν ό,τι είναι δίκαιο είναι και ηθικό. Μεγάλη συζήτηση έγινε πρόσφατα με αφορμή τη δήλωση Βουλγαράκη ότι το δίκαιο είναι και ηθικό. Και επακολούθησε γενική κατακραυγή. Και η υποτίθεται ενάρετη κοινωνία μας εξανέστη προτάσσοντας την ηθική από το από τον νόμο καθοριζόμενο ως δίκαιο, ίσως γιατί επί χρόνια έχει διδαχθεί ότι νόμος είναι το δίκιο του εργάτη. Που σημαίνει ότι δίκαιο και ηθικό είναι ό,τι συμφέρει τον καθένα μας. Αλλά επειδή αυτό που μπορεί να συμφέρει κάποιον είναι να καταστραφεί ο ανταγωνιστής του ή να πεθάνει ο αδελφός του για να κληρονομήσει όλη την περιουσία του πατέρα τους είναι σαν να ηθικοποιούμε ακόμα και το έγκλημα.

Φοβούμαι ότι σας ζάλισα καθώς άγγιξα υπαρξιακά προβλήματα για το χειρισμό των οποίων δεν έχω την καλύτερη φιλοσοφική παιδεία.

Ας προσγειωθούμε λοιπόν. Έτσι προσέφυγα στο καταστατικό της ΕΣΗΕΑ, το οποίο καλεί τα μέλη της να ασκούν την δημοσιογραφία ευσυνείδητα και με καλή πίστη και να τηρούν γενικά όλους τους κανόνες της δημοσιογραφικής ηθικής και δεοντολογίας. Όμως και πάλι πρόκειται για αφηρημένες έννοιες που μπορούν να ερμηνευθούν ποικιλότροπα. Τι είναι δημοσιογραφική ηθική; Π.χ. Το άρθρο 9 του Καταστατικού της ΕΣΗΕΑ ορίζει ότι διαγράφονται από μέλη της οι συντάκτες που γίνονται ιδιοκτήτες ή συνιδιοκτήτες ημερήσιων εφημερίδων ή μέτοχοι εταιριών που εκδίδουν ημερήσιες εφημερίδες ή γίνονται μέλη Δ.Σ. εταιρίας που εκδίδει εφημερίδα. Πολύ ορθά αφού έτσι ο δημοσιογράφος μετατρέπεται σε επιχειρηματία και αυτονόητα θα προτάσσει τα συμφέροντα της επιχείρησης και του εργοδότη του από το καθήκον του να υπηρετεί το εθνικό συμφέρον, την κοινωνική ηθική και προ παντός την αλήθεια. Γίνεται σεβαστή αυτή η ηθική υπαγόρευση; Είναι πασίγνωστο ότι δεκάδες δημοσιογράφοι και μάλιστα πολύ προβεβλημένοι μετέχουν στη διοίκηση εκδοτικών επιχειρήσεων ή είναι και ιδιοκτήτες τους. Θεωρούνται κορυφαίοι δημοσιογράφοι, είτε ανήκουν στην ΕΣΗΕΑ, είτε όχι.

Η δημοσιογραφική ηθική και δεοντολογία υπαγόρευσε επίσης τη διάταξη του Καταστατικού μας που ορίζει ότι διαγράφεται όποιο μέλος της συντάκτης αναλάβει τακτική έμμισθη υπηρεσία στο δημόσιο, σε οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης ή σε νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου ή δημόσια επιχείρηση. Ο λόγος είναι προφανής. Η δημοσιογραφία οφείλει να είναι απέναντι στις εξουσίες και όχι υπηρέτης τους. Η έμμισθη υπηρεσία στην κρατική και όποια άλλη δημόσια εξουσία φαλκιδεύει την ελεύθερη ειδησεογραφία και κριτική.

Στις πιο σοβαρές δημοκρατικές χώρες η απαγόρευση αυτή τηρείται αυστηρά. Δυστυχώς στην Ελλάδα παραβιάζεται σχεδόν συστηματικά με αποτέλεσμα να μην γνωρίζεις αν ο δημοσιογράφος που διαβάζεις ή ακούς πληροφορεί και επιχειρηματολογεί χωρίς να επηρεάζεται από το τί συμφέρει την εκάστοτε κυβέρνηση, το κόμμα, τους δημόσιους οργανισμούς, την τοπική αυτοδιοίκηση στην οποία προσφέρει ταυτόχρονα την υπηρεσία του ή δεσμεύεται λόγω κομματικής ένταξης.

Και με τους δημοσιογράφους που αυτονόητα απασχολούνται σε κρατικά και δημοτικά ραδιόφωνα και τηλεοράσεις τι γίνεται; Είναι ένα ηθικό ερώτημα την απάντηση στο οποίο δίνει κάθε δημοσιογράφος με την ενημερωτική συμπεριφορά του που δεν μπορεί να υπαγορεύεται από το συμφέρον της Κυβέρνησης, του κόμματος, του δημάρχου ή του ιδιώτη επιχειρηματία, των οποίων είναι αμειβόμενος συνεργάτης.

Pages: 1 2 3 4

You may also like...