Αντρέα Ρικάρντι, Η Ευρώπη δεν μπορεί να υποταχθεί στη παρακμή

«Η Ευρώπη κινδυνεύει να παύσει να παράγει ιστορία, άρα είναι πιθανόν να πάρει άδεια από την Ιστορία.»
Ο Andrea Riccardi είναι καθηγητής Ιστορίας και υπουργός Διεθνούς Συνεργασίας στην κυβέρνηση Μόντι

riccardiΔεν μπορούμε να διαχωρίσουμε την ευρωπαϊκή κρίση από τον εαυτό μας. Η κρίση αυτή, συμπεριλαμβανομένης της οικονομικής κρίσης που πλήττει πολυάριθμες χώρες, ριζώνει στις δικές μας κρίσεις. Πώς να την ξεπεράσουμε; Είναι η ώρα να ψάξουμε πώς –σε πείσμα όσων μάς λένε ότι ο μόνος τρόπος να ξεπεράσεις την κρίση είναι ατομικά οπότε προσηλώσου στον εαυτό σου. Αντιθέτως, υπάρχει μια ανθρώπινη ρίζα στην κρίση –που είναι ίσως η μητέρα όλων των κρίσεων– και που δεν είναι άλλη από την μοναξιά πολλών Ευρωπαίων. Αυτή είναι η συνθήκη που καθορίζει την ζωή πολλών ανθρώπων. Πολλά δίκτυα συλλογικότητας εξαφανίστηκαν: πολιτικά κόμματα, οργανώσεις, οικογένειες. Σήμερα, οι Ευρωπαίοι είναι πιο μοναχικοί στην ζωή τους και σκέφτονται περισσότερο τις ζωές τους σαν ατομικές πορείες.

Εξάλλου, ζούμε σε μια κουλτούρα βασισμένη στον ατομισμό, που επηρεάζει τις προσωπικές μας ζωές, την εργασία μας και πολλά περισσότερα. Η κρίση της ιδέας του κοινού ευρωπαϊκού πεπρωμένου αποτελεί τμήμα μιας γενικότερης κρίσης –που αφορά όλες τις κοινότητες, ζωής και πεπρωμένων. Αυτό αντανακλάται στις ξεχωριστές χώρες. Μία δε από τις πλευρές της, όχι η πιο ασήμαντη, είναι η απουσία οράματος για το μέλλον. Υπάρχει απεγνωσμένη ανάγκη οραμάτων. Οι ελπιδοφόρες εικόνες και οι ουτοπίες είναι το απαραίτητο αντίδοτο στην κυριαρχία της απαισιοδοξίας.

Πραγματικά, αν μία απολύτως ατομιστική αντίληψη για την ζωή μπορεί να δίδει στιγμές ικανοποίησης και ενθουσιασμού, η απουσία κάθε αισθήματος κοινότητας δημιουργεί μία ατμόσφαιρα απαισιοδοξίας.

Οπότε, αν εμείς οι Ευρωπαίοι αφεθούμε να βυθιστούμε σε αυτή την ατμόσφαιρα, κινδυνεύουμε να πάψουμε να παράγουμε Ιστορία: «να βυθιστούμε στην ιστορία, να πάψουμε να παράγουμε ιστορία», έγραψε ο Γιούργκεν Χάμπερμας, ή «να πάρουμε άδεια από την ιστορία», σύμφωνα με την διατύπωση του Βενέδικτου ΙΣΤ΄ –φοβούμενοι έναν κόσμο που έχει γίνει πολύ μεγάλος ή πολύ περίπλοκος. Μάς φαίνεται πως υπάρχει ανάγκη να οχυρωθούμε απέναντι στην Ιστορία και τον κόσμο. Αυτή ήταν η στάση που κυριάρχησε μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, την ημέρα των τρομερών επιθέσεων κατά των ΗΠΑ. Να αμυνθούμε απέναντι στην ακραία επιθετικότητα ενός εχθρού –ή και της ίδιας της Ιστορίας.

Ένας Γάλλος φιλόσοφος, ο Αλεξάντρ Λακρουά, αναρωτήθηκε: «Μήπως είμαστε σαν τους Ρωμαίους της ύστερης αυτοκρατορίας; Διανύουμε το τελευταίο κεφάλαιο της ένδοξης και βίαιης ιστορίας μας, ηδονιστές και κυνικοί, περιφρονητές των νόμων και των θεών, ανίκανοι να πάρουμε ο,τιδήποτε στα σοβαρά πέραν του εαυτού μας, ανήμποροι να προβληθούμε στο μέλλον, τρυφηλοί και καλομαθημένοι, ρηχοί και χαϊδεμένοι, καταδικασμένοι δικαίως να αντικατασταθούμε από άλλους λαούς, νεότερους, πιο φιλόδοξους και ρωμαλέους από εμάς;».

Είναι η Ευρώπη μία ήπειρος σε παρακμή; Όχι πια το κέντρο του κόσμου, αλλά ένας κόσμος χωρίς κέντρο;

Υπάρχει η τάση να μικρύνουμε, να ξαναβρούμε τις βεβαιότητές μας, να αποκαταστήσουμε τα σύνορά μας. Αυταπατώμεθα. Μόνες τους, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες είναι ανίκανες να αντιμετωπίσουν τις παγκόσμιες προκλήσεις, την οικονομική κρίση, την σύγκρουση με τους ασιατικούς γίγαντες. Μην αυταπατάσθε! Αν δεν είμαστε μαζί, οι ευρωπαϊκές χώρες μόνες τους είναι αμελητέες ποσότητες. Και οι αξίες μας θα διαλυθούν στα ρεύματα της παγκοσμιοποίησης, πράγμα που θα είναι μία απώλεια πλανητικών διαστάσεων όσον αφορά στην ελευθερία και στην ανθρωπιά.

Δεν μπορούμε να υποταχθούμε στην παρακμή. Η συνέλευση των χριστιανών στις Βρυξέλλες είχε ένα ισχυρό σύνθημα: «Μαζί για την Ευρώπη». Πενήντα χρόνια πέρασαν από την Β’ Σύνοδο του Βατικανού.

Δεν την θυμόμαστε σαν νοσταλγικοί ηλικιωμένοι. Η Σύνοδος εξακολουθεί να θρέφει την οπτική μας για το μέλλον. Στις 11 Οκτωβρίου του 1962, ανοίγοντας την Β’ Σύνοδο του Βατικανού, ο 84χρονος Ιωάννης ΚΓ’ μίλησε με λόγια γεμάτα ελπίδα: «…Συχνά ακούμε φωνές που είναι ανίκανες να δουν τίποτα άλλο παρά ερείπια και προβλήματα. Φωνές που λένε πως, σε σύγκριση με παλιά, η εποχή μας είναι χειρότερη. Θέλουμε να διαφωνήσουμε με αυτούς τους προφήτες της κακοτυχίας. Στην σημερινή κατάσταση των ανθρώπινων γεγονότων, η ανθρωπότητα φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα τάξη…».

Pages: 1 2

You may also like...