Γιώργος Μυλωνάς

Όψεις της Χαρακτικής από τη συλλογή Γιάννη Παπακωνσταντίνου

1

εισαγωγή

Ο συλλέκτης έργων τέχνης έχει μία μοναδική ψυχολογία, η οποία τον ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους ανθρώπους: κινείται με εσωτερικές δυνάμεις, ωθείται και στροβιλίζεται μέσα στην ορμή τους• μπορεί να θυσιάσει το παν, όταν ανακαλύψει κάτι που τον ενδιαφέρει• και τότε έρχεται ένα βήμα κοντύτερα σε εκείνον τον παράδεισο που ονειρεύτηκε, ενώ την ίδια ακριβώς στιγμή ρίχνεται με αμείωτη ένταση στο νέο, κάθε φορά, όραμά του . Ο συλλέκτης που ανοίγει το όραμά του στο ευρύ κοινό κάθε φορά που εκθέτει τη συλλογή του, αλλάζει το ιδιωτικό βλέμμα από το οποίο ξεκινά η προσπάθειά του, και το μετατρέπει σε δημόσιο. Ο συλλέκτης τότε βρίσκεται απέναντι από τα έργα του σε ένα χώρο που χαρακτηρίζεται από την έννοια του «κοινού» πια και όχι του ιδιωτικού. Αυτό το πορτρέτο συλλέκτη θα επιχειρήσουμε να σκιαγραφήσουμε στην παρούσα εργασία: τον συλλέκτη έργων χαρακτικής Γιάννη Παπακωνσταντίνου.

Η συλλογή χαρακτικών του Γιάννη Παπακωνσταντίνου είναι από τις μεγαλύτερες και πιο σημαντικές στο είδος της, στην Ελλάδα. Μέσα από την αδρομερή έστω παρουσίαση, κυρίως, των μεγάλων δασκάλων, επιχειρούμε να γνωρίσουμε την εξέλιξη της χαρακτικής στον τόπο μας, να ανιχνεύσουμε τις υφολογικές συγγένειες στα έργα δημιουργών από διαφορετικές γενιές, να ανακαλύψουμε εν τέλει τον κρυμμένο παράδεισο της χαρακτικής. Μέσα από το προσεκτικό κοίταγμα για το είδος της τέχνης που έλκει τον Γιάννη Παπακωνσταντίνου, επιχειρούμε παράλληλα κι ένα άτυπο ψυχογράφημα του ίδιου του εραστή της χαρακτικής, καθώς, όπως μας εξομολογείται ο ίδιος, ό,τι συλλέγουμε αποτελεί στην πραγματικότητα προέκταση του εαυτού μας. Γι’ αυτό και στην απομαγνητοφώνηση των συναντήσεών μας με τον Γιάννη Παπακωνσταντίνου, πέρα κι από αυτό ακόμη το είδος της συλλογής του, τίθενται ερωτήματα, όπως: τι είναι τελικά ο συλλέκτης έργων τέχνης; Ένας παθιασμένος ατομικιστής; Kάποιος που προπορεύεται του καιρού του και αγοράζει έργα των οποίων η αξία στην πραγματικότητα αποτιμάται αργότερα; Και ποιοι άραγε είναι οι βασικοί άξονες αυτού του πάθους που οδηγεί στο συλλέγειν;

Στην περίπτωση του Γιάννη Παπακωνσταντίνου οφείλουμε να διερευνήσουμε τον γνώμονα με τον οποίο ξεκινήσαμε: μπροστά σε έναν πιστό και οργανωμένο συλλέκτη διακρίνεται καθαρά η βαθιά γνώση και η συναισθηματική σχέση με το έργο τέχνης, μια ερωτική διάσταση. Ποιος είναι όμως ο ρόλος του συλλέκτη που προβάλλει το όραμά του μέσω της συλλογής του και, εν τέλει, σε ποιο βαθμό ορίζει το μέτρο των καλλιτεχνικών πραγμάτων;

2

Η ταυτότητα της συλλογής Παπακωνσταντίνου

Η συλλογή χαρακτικών έργων του Γιάννη Παπακωνσταντίνου εμπλουτίζεται σχεδόν δύο δεκαετίες με βασικό σκεπτικό, όπως μας λέει ο ίδιος ο συλλέκτης, να καλύψει χρονολογικά και ιστορικά τη διαδρομή των τελευταίων δύο αιώνων της εν λόγω τέχνης. Περίπου χίλια χαρακτικά έργα (ξυλογραφίες, χαλκογραφίες, λιθογραφίες και λινόλαια) από διακόσιους τριάντα Έλληνες δημιουργούς (χαράκτες, ζωγράφους, γλύπτες) του 19ου και 20ου αιώνα αντιπροσωπεύουν ένα εξαιρετικά ικανό δείγμα από ποικίλα ύφη, διαφορετικές τεχνοτροπίες, αλλά και σπάνια δείγματα μουσειακού χαρακτήρα αυτού που σχηματικά θα ονομάζαμε νεοελληνική χαρακτική.

3Η χαρακτική ως τεχνική αρχικά και ως τέχνη αργότερα είναι γέννημα θρέμμα ευρωπαϊκό. Οφείλουμε να σταθούμε σ’ αυτό, γιατί αν και «παραγνωρισμένη», η χαρακτική είναι ίσως η μόνη τέχνη άρρηκτα συνδεδεμένη με την ευρωπαϊκή ιδιοπροσωπία. Όπως βλέπουμε στην Ευρώπη, έτσι και στην Ελλάδα τα πρώτα χαράγματα ήταν θρησκευτικού περιεχομένου. Τα πρώιμα αυτά έργα χαλκογραφίας ήταν απεικονίσεις αγίων και θρησκευτικά θέματα, που δημιουργούσαν καλόγεροι σε μοναστικά κέντρα του Αγίου Όρους. Πρώτη χρονολογικά στη συλλογή του Γιάννη Παπακωνσταντίνου δεσπόζει η παράσταση του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, ένα έργο αγνώστου ιερομονάχου του 17ο αιώνα, με ξεχωριστή συμβολική σημασία. Η λιτότητα της χάραξης και η εκφραστική δύναμη της μορφής απηχούν την «αισθητική του ασκητισμού»· τη συμβολική ταύτιση του χαράγματος με το σεπτό πρόσωπο του Ιωάννη.

Η απαρχή της ελληνικής κοσμικής χαρακτικής έχει τις ρίζες της στο Ιόνιο και ειδικότερα στην Κέρκυρα, όπου το 1815 λειτουργεί η πρώτη σχολή καλών τεχνών. Ανάμεσα στους προδρόμους χαράκτες του 19ου αι. δεσπόζουσα θέση στη συλλογή Παπακωνσταντίνου κατέχει ο αργυροχόος Γεώργιος Παπαγεωργίου (Καλαρρυτιώτης), σπουδαστής της «Καλλιτεχνικής Σχολής της Ιονίου Ακαδημίας», με μια χαλκογραφία που απεικονίζει τον Γεώργιο Δ’, Βασιλέα της Μ. Βρετανίας και Ιρλανδίας. Στην ίδια σχολή δίδαξε ο Κεφαλλονίτης ζωγράφος και χαράκτης Διονύσιος Βέγιας (18101884), που φιλοτέχνησε αρκετές χαλκογραφίες. Μία εξαιρετικά σπάνια, που παριστάνει έναν Κερκυραίο χωρικό και έχει τυπωθεί μεταγενέστερα από τον Κερκυραίο χαράκτη Νικόλαο Βεντούρα, ανήκει στη συλλογή Παπακωνσταντίνου.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

You may also like...