Jean A. Pirlot, Χάγη

Ο Χάρρυ Τρούμαν και ο Γιοσίπ Στάλιν δεν είναι ουτοπιστές, αλλά κάνουν το λάθος να θεωρούν την Ευρώπη ως ενιαία και αδιαίρετη ενότητα. Και όταν έρχεται η στιγμή των αποφάσεων, λησμονούν ότι υπάρχουν απειράριθμοι τελωνειακοί φραγμοί, διαφορετικές νομισματικές μονάδες και γλώσσες που τη διαιρούν και τη χωρίζουν. Τόσο για τον έναν όσο και για τον άλλο η Ευρώπη δεν είναι ιδεολογία. Και καθένας τους τη μεταχειρίζεται εφαρμόζοντας τις δικές του μεθόδους.

Για το Στάλιν, Ευρώπη σημαίνει μισή δωδεκάδα μικρών κρατών που ήταν για πολλά χρόνια υποτελή στις τρεις μεγάλες αυτοκρατορίες —τη Γερμανική, την Αυστριακή και την Οθωμανική— οι οποίες έχουν πια καταλυθεί. Όλα αυτά τα κράτη αποτελούν εύκολη λεία για τον άρχοντα του Κρεμλίνου. Γιατί πιστεύουν ότι μπορεί να βασισθούν στις δικές τους δυνάμεις και βαυκαλίζονται από την απατηλή και αμφίβολη εθνική ανεξαρτησία τους• γιατί κυβερνιούνται από κλονιζόμενους βασιλείς ή άτολμους προέδρους και διχάζονται από ανταγωνιζόμενες κομματικές φατρίες. Αλλά και εκείνα που οι κυβερνήτες τους δεν παρασύρονται από αυταπάτες και αναγνωρίζουν τις αδυναμίες τους, δεν βρίσκονται σε καλύτερη μοίρα• γιατί δεν μπορεί να αναζητήσουν στήριγμα σε διεθνή αλληλεγγύη, —τη μόνη που μπορεί να εμπνεύσει εμπιστοσύνη.

Η Σοβιετική Ένωση επωφελήθηκε από την πολεμική αναστάτωση, για να προσαρτήσει την Εσθονία και τη Λιθουανία, για να δορυφοροποιήσει, στη συνέχεια, την Πολωνία, την Τσεχοσλοβακία, την Ουγγαρία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία… Ο «πατερούλης των λαών» είχε αναμφισβήτητα πολλά και ουσιαστικά προσόντα που δεν διέθεταν ατυχώς οι ηγέτες της δυτικής παρατάξεως. Οι ιδέες του ήταν ξεκαθαρισμένες και διέθετε την αποφασιστικότητα που χρειαζόταν για να τις μετατρέψει σε πράξη. Το ότι αποκρούουμε τις ιδέες αυτές και απεχθανόμαστε τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για την εφαρμογή τους δεν απαλλάσσει τη Δύση από τις ευθύνες για τις αδυναμίες και παραλείψεις της. Σ’ αυτό το σημείο βρίσκεται ατυχώς η διαφορά που διακρίνει τις διεθνείς σχέσεις από τις κλασικές ταινίες «γουέστερν», όπου «καλοί» είναι πάντα οι γενναίοι και «κακοί» πάντα οι δειλοί.

Ο Λένιν, πριν ακόμη καταλάβει την εξουσία, είχε κάμει μια ενδιαφέρουσα πολιτική ανάλυση σχετικά με την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Οι όροι που είχε χρησιμοποιήσει καθώς και η συντακτική διάρθρωση του κειμένου επιβάλλουν προσεκτική ανάγνωση κάθε φράσης του:

— Και αν ακόμη κριθεί άψογο, από πολιτική άποψη το κήρυγμα για τις Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης που υποτίθεται ότι θα συγκροτηθούν ύστερα από την επαναστατική ανατροπή των τριών αντιδραστικών μοναρχιών της Ευρώπης (επικεφαλής τους είναι η ρωσική μοναρχία) θα πρέπει να δοθεί απάντηση σ’ ένα πολύ καυτό ερώτημα: ποιο είναι δηλαδή το οικονομικό υπόβαθρο και ποια η πραγματική έννοια αυτού του κηρύγματος. Με βάση τα οικονομικά δεδομένα που χαρακτηρίζουν τον ιμπεριαλισμό, δηλ. την εξαγωγή των κεφαλαίων και τη διανομή του κόσμου ανάμεσα στις «ανεπτυγμένες» και «πολιτισμένες» αποικιοκρατικές δυνάμεις, οι Ηνωμένες Πολιτείες της Ευρώπης θα πάρουν αναγκαστικά τη μορφή καπιταλιστικού καθεστώτος και θα γίνουν έτσι είτε απραγματοποίητες είτε αντιδραστικές.

Ο Λένιν συνεχίζοντας τονίζει ότι οι Ευρωπαίοι κεφαλαιοκράτες θα έχουν πάντα τη δυνατότητα να συνάψουν συμφωνίες και αφού διερωτηθεί σε τι θα αφορούν τέτοιες συμφωνίες, δίνει την απάντηση: «Είναι βέβαιο πως θα συμφωνήσουν μόνο για τον τρόπο με τον οποίο θα καταπνίξουν το σοσιαλισμό στην Ευρώπη και θα διατηρήσουν τις αποικίες που απέκτησαν σε βάρος της Ιαπωνίας και της Αμερικής• οι χώρες αυτές δυσφορούν έντονα για τη σημερινή κατανομή των αποικιών, που τη θεωρούν άδικη, αφού και οι δύο αναπτύχθηκαν κατά τα πρώτα χρόνια του αιώνα μας (ο Λένιν έγραφε τον Αύγουστο του 1915), πολύ πιο γρήγορα από ό,τι η οπισθοδρομική, μοναρχική, γερασμένη και καταρρέουσα Ευρώπη».

Ο Στάλιν όμως δεν είναι, όπως ο Λένιν, ο εξόριστος επαναστάτης. Είναι ο ηγέτης που κυβερνάει ένα πανίσχυρο κράτος και μια πολιτική οργάνωση, η οποία δρα σ’ όλες τις χώρες του κόσμου. Η Κομιντέρν είχε διαλυθεί, βέβαια, το 1943, αλλά γρήγορα τη διαδέχθηκε η Κομινφόρμ που ιδρύθηκε, στο Βελιγράδι, τον Αύγουστο του 1947. Ο Στάλιν προβλέπει ότι οι καπιταλιστικές χώρες θα αποδοθούν τώρα σε εξαντλητική αναμέτρηση. Κάθε μια θα προσπαθήσει να εξασφαλίσει οικονομικά οφέλη που εποφθαλμιούν οι άλλες• και όλες μαζί θα επιδιώξουν το στραγγαλισμό του συναγωνισμού. Και ο αγώνας αυτός βάζει σε δεύτερη μοίρα τη διαμάχη ανάμεσα στο σοσιαλιστικό μέτωπο και το καπιταλιστικό. Ο Στάλιν τότε ενεργεί αδίστακτα. Αρπάζει ό,τι έχει αφεθεί στο έλεος του. Στη συνέχεια, με το πρόσχημα ότι οι χώρες που έγιναν λεία του πρέπει να προστατευτούν από την οικονομική αναρχία του υπόλοιπου κόσμου, θα τις εντάξει σε ένα σύστημα αμοιβαίας οικονομικής βοήθειας, το οποίο όταν θα ιδρυθεί στη Μόσχα το 1949, θα ονομαστεί ΚΟΜΕΚΟΝ.

* * *

Το Κρεμλίνο έχει ένα πρόσθετο λόγο να επιταχύνει τις ενέργειές του και αυτός είναι μια σημαντική πρωτοβουλία που εκδηλώνεται από την άλλη μεριά του Ατλαντικού. Ο υπουργός των Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζωρτζ Μάρσαλ πρότεινε την παροχή αξιόλογης βοήθειας για την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανόρθωση της Ευρώπης. Μια και την εποχή εκείνη τα σχετικά προβλήματα συζητούνται στα αμερικανικά ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα, ο Μάρσαλ επιλέγει το Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ για να εξαγγείλει στις 5 Ιουνίου 1947 το σχέδιο που πήρε τελικά το όνομα του. Στην ομιλία του εκείνη, τονίζει έντονα ένα σημείο: η αμερικανική κυβέρνηση δεν έχει την πρόθεση να υποδείξει το πρόγραμμα οικονομικής ανόρθωσης που επιβάλλεται να εφαρμοστεί. «This is the business of the Europeans». Είναι υπόθεση των Ευρωπαίων και σ’ αυτούς εναπόκειται να αποφασίσουν και να συμφωνήσουν.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19

You may also like...