Helmut Schmidt, Τα κοινά δεδομένα

Από το Η αυτοδυναμία της Ευρώπης, μετάφρ. Μαριάννα Πανάγου, εκδ. Παπαζήση, 2003.

schmidt1Ο νεοδιορισμένος στη θέση του προέδρου της Επιτροπής, Ρομάνο Πρόντι, πρότεινε στις αρχές του νέου αιώνα στους συγκεντρωμένους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αρχίσουν μια συζήτηση σχετικά με τα σύνορα της Ευρώπης. Ο Ζακ Ντελόρ παρατήρησε σχετικά ότι μια τέτοια συζήτηση είναι επικίνδυνη και το τέλος της απροσδιόριστο. Αντ’ αυτού προέχουν άλλα ζητήματα όπως: τι μπορούμε, τι θέλουμε να κάνουμε από κοινού; Θέλουν οι Ευρωπαίοι να παίξουν έναν ρόλο στην Ιστορία ή όχι; Πώς πρέπει να αναδιαμορφωθεί η Ε.Ε. των δεκαπέντε;

Αυτά τα ερωτήματα είναι δικαιολογημένα. Ωστόσο, δεν διαφαίνονται προς το παρόν απαντήσεις από τους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων μέσα στην ατελείωτη πλημμυρίδα από δηλώσεις προθέσεων και χαρτιά. Γι’ αυτό ο Ντελόρ προειδοποίησε ήδη από καιρό να μην υπάρξει βεβιασμένη διεύρυνση της Ε.Ε. και πρόσθεσε την υπόμνηση ότι η διεύρυνση πρέπει να γίνει με γεωπολιτικά κριτήρια. Στο ερώτημα για τα γεωπολιτικά κριτήρια κάνει, φυσικά, την εμφάνιση του και πάλι το ερώτημα σχετικά με τα μελλοντικά σύνορα της Ένωσης.

Η έριδα αυτή μου θύμισε την εποχή του Σαρλ ντε Γκολ. Κάποτε μίλησε για την «Ευρώπη από τον Ατλαντικό ως τα Ουράλια». Αυτό ήταν γεωγραφία του σχολικού βιβλίου και πολιτικά δεν είχε νόημα, γιατί διαιρούσε τη Ρωσία -τότε Σοβιετική Ένωση- σε δυο τμήματα. Αλλά ο Ντε Γκολ έχει μιλήσει και για την «Ευρώπη των πατρίδων». Αυτή η φράση, όπως και αν την εννοούσε, μου άρεσε εκείνη την εποχή. Και μου αρέσει ακόμη και σήμερα. Γιατί πιστεύω ότι εμείς οι Ευρωπαίοι χρειαζόμαστε ακόμη για καιρό την εκάστοτε πατρίδα μας και ότι γι’ αυτό θα είμαστε για πολύ καιρό ακόμη αγκιστρωμένοι στην αρχή του εθνικού κράτους. Χρειαζόμαστε το εθνικό μας κράτος μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Δεν είναι όμως και καιρός, παράλληλα προς την εθνική μας ταυτότητα, να ορίσουμε και να εντάξουμε στη συνείδηση μας και μια κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα;

Πράγματι, υπάρχει από καιρό μια ευρύτατη κοινή ταυτότητα. Αυτή ωστόσο είναι συχνά πιο εύκολο να τη διακρίνουν άνθρωποι από άλλες ηπείρους απ’ ό,τι εμείς οι ίδιοι οι Ευρωπαίοι. Κατ’ αρχάς αυτή αφορά τον πολιτισμό με τη στενότερη έννοια: τη θρησκεία, τη φιλοσοφία, τις επιστήμες, τη λογοτεχνία, τη μουσική, την αρχιτεκτονική, τη ζωγραφική. Έπειτα αυτή περιλαμβάνει την πολιτική κουλτούρα που βασίζεται στα ιδανικά της αξιοπρέπειας και της ελευθερίας του ατόμου καθώς και των ίσων θεμελιωδών δικαιωμάτων. Είναι η κουλτούρα των δημοκρατικών συνταγμάτων, του κράτους δικαίου με ρυθμισμένο το ιδιωτικό και το δημόσιο δίκαιο και με αυστηρό διαχωρισμό ανάμεσα στην κοσμική εξουσία και την εκκλησία. Είναι η κουλτούρα του κράτους ευημερίας και της βούλησης για κοινωνική δικαιοσύνη. Η κοινή ταυτότητα περιλαμβάνει την οικονομική κουλτούρα του ιδιώτη αγρότη, του επιχειρηματία ή του εμπόρου, της ελεύθερης αγοράς, των ελεύθερων συνδικάτων, της φερέγγυας αξίας του χρήματος και της νομικής προστασίας από την εκμετάλλευση των εργαζομένων από τους εργοδότες και των καταναλωτών από τα καρτέλ ή τα μονοπώλια.

Πολλοί από τους ανθρώπους που ζουν πάνω στη μικρή μας ήπειρο, ίσως μάλιστα και η πλειονότητα, αισθάνονται αυτά τα κοινά πολιτισμικά στοιχεία περισσότερο υποσυνείδητα παρά με διαύγεια και σαφήνεια. Όποιος θέλει να δώσει τον ορισμό τους δυσκολεύεται. Ο Άγγλος ιστορικός Άλαν Μπάλοκ διαπίστωσε ότι τη λέξη πολιτισμός δεν την έχει ορίσει ποτέ κανείς ικανοποιώντας τους πάντες και ότι η εγκυκλοπαίδεια Μπριτάνικα αναφέρει 164 ορισμούς. Χωρίς να τολμώ να εισέλθω στα εδάφη της φιλοσοφίας της Ιστορίας θα ήθελα να επισημάνω ότι η πολιτισμική κοινότητα των Ευρωπαίων περικλείει και κοινά λάθη και αμαρτίες. Με ευχαρίστηση απωθούμε από κοινού ορισμένα πολύ δυσάρεστα γεγονότα. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι της Διαφώτισης προηγήθηκαν αιώνες βίαιων σταυροφοριών, η ιερά εξέταση, το ρίξιμο στην πυρά των αποκαλούμενων αιρετικών και των δήθεν μαγισσών, βασανιστήρια, αντισημιτικά πογκρόμ και άλλες κοινές ευρωπαϊκές φρικαλεότητες. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι η επικράτηση της λογικής στην εποχή της Διαφώτισης επιτεύχθηκε μεν από ανθρώπους που μεγάλωσαν μέσα στο χριστιανισμό, αλλά ότι τα ιδανικά της ελευθερίας και της ισότητας, διαφορετικά απ’ ό,τι το ιδανικό της αδελφοσύνης, δεν έχουν τις ρίζες τους ούτε στη Βίβλο ούτε στην πρακτική της Εκκλησίας. Η δημοκρατία, το κράτος δικαίου καθώς και ο καπιταλισμός δεν πηγάζουν από τη διδασκαλία του Ιησού ούτε από τη διδασκαλία του Αποστόλου Παύλου. Όταν γίνεται λόγος για τη «Χριστιανική Δύση» απωθείται ευχαρίστως το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι πρόγονοι μας μετά τον εκχριστιανισμό τους διεξήγαν πολέμους μεταξύ τους επί μία χιλιετία με πολύ αντιχριστιανικό τρόπο: ληστρικοί και κατακτητικοί πόλεμοι, θρησκευτικοί πόλεμοι, πόλεμοι για την εξουσία και την κυριαρχία, εξολοθρευτικοί πόλεμοι.

Pages: 1 2 3

You may also like...