Γεώργιος Πολυδωράκης

Η στάση της πολιτικής ηγεσίας, του Τύπου και της γραφειοκρατίας στην Ελλάδα έναντι της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης 1946-1953

Μεταπτυχιακή Διπλωματική Εργασία, ΠΜΣ, Πάντειος.

kalergiΗ ιδέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης στην Ελλάδα έως και το τέλος του β’ Παγκοσμίου Πολέμου

Η πολιτική τάξη της Ελλάδας, ήδη πριν από τον β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, είχε ταχθεί σε μεγάλο ποσοστό αναφανδόν υπέρ της προοπτικής της ευρωπαϊκής ενοποίησης. Σημαντικές προσωπικότητες όπως ο μετέπειτα (1929-1935) πρόεδρος της Δημοκρατίας Αλέξανδρος Ζαΐμης έγιναν μέλη της Πανευρώπης του Richard Coudenhove-Kalergi ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 1920, ενώ τον Αύγουστο του 1930 δημιουργήθηκε και το ελληνικό τμήμα της οργάνωσης με επίτιμο πρόεδρο τον υπουργό Εξωτερικών Ανδρέα Μιχαλακόπουλο (ο οποίος διετέλεσε και πρόεδρος της οργάνωσης από το 1933) και μέλη προσωπικότητες όπως ο πρέσβης Νικόλαος Πολίτης, στενός συνεργάτης και αυτός του Ελευθερίου Βενιζέλου.

Η Ελλάδα αντιμετώπισε από την αρχή απόλυτα θετικά και το Σχέδιο Briand για την οργάνωση μιας ευρωπαϊκής ομοσπονδιακής ένωσης την περίοδο 1930-1932. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός Ε. Βενιζέλος υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της ιδέας της ευρωπαϊκής ενοποίησης, γι’ αυτό και αμέσως στήριξε με όλες του τις δυνάμεις το Σχέδιο.

Σημαντικό ρόλο στην τήρηση της στάσης αυτής από τον Βενιζέλο έπαιξε και το γεγονός ότι οι απόψεις του στο ζήτημα ήταν αντικείμενο ευρείας συναίνεσης του πολιτικού κόσμου, από την αριστερή πλευρά των Φιλελευθέρων (π.χ. ο Αλέξανδρος Παπαναστασίου) έως σημαίνοντα μέλη της συντηρητικής παράταξης (όπως ο Δ. Μάξιμος και φυσικά ο Ζαΐμης). Η κοινή γνώμη, διά του Τύπου, επίσης φαίνεται ότι συναινούσε στην πολιτική αυτή. Η εφημερίδα που υποστήριζε περισσότερο την φιλοευρωπαϊκή πολιτική του Βενιζέλου ήταν το Ελεύθερο Βήμα. Σκεπτικισμός, και αυτός όχι έντονος, εκφράστηκε από κάποιους συντηρητικούς κύκλους, που ανησυχούσαν για τις επιπτώσεις μιας πιθανής οικονομικής ενοποίησης στην οικονομία ενός μικρού κράτους όπως η Ελλάδα.

Τελικά, τόσο λόγω της απροθυμίας πολλών κρατών να προχωρήσουν στη δημιουργία ενός οικονομικού και πολιτικού θεσμικού πλαισίου σε ευρωπαϊκό επίπεδο, όσο κυρίως λόγω της ανόδου του Χίτλερ στην εξουσία στη Γερμανία, το Σχέδιο ναυάγησε.

Στο ξεκίνημα του Πολέμου, παρά τα χρόνια που είχαν περάσει από το ναυάγιο του Σχεδίου Briand και παρά τη μεταξική δικτατορία που μεσολάβησε, η ευρωπαϊκή ιδέα φαίνεται πως ήταν ακόμα αρκετά διαδεδομένη στην ελληνική πνευματική ελίτ.

Οι πνευματικοί άνθρωποι σε πολλές περιστάσεις έβρισκαν την ευκαιρία να εκδηλώσουν τα αισθήματά τους υπέρ της ιδέας της ενωμένης Ευρώπης. Κύριος εκφραστής της ιδέας της ευρωπαϊκής ενοποίησης εκείνη την εποχή ήταν ο συγγραφέας Γιώργος Θεοτοκάς. «Βαρόμετρο της περιρρέουσας ατμόσφαιρας», ο Θεοτοκάς, ήταν χαρακτηριστικό δείγμα ενός κύκλου ανθρώπων με φιλελεύθερη δημοκρατική σκέψη, που άρχισαν να υποστηρίζουν αναφανδόν την ιδέα της ομοσπονδίας ευρωπαϊκών κρατών από την περίοδο του Σχεδίου Briand και συνέχισαν μέχρι και τον Πόλεμο, αλλά και αργότερα.

Από την αρχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου ο Θεοτοκάς υποστήριζε ότι «οι δυτικές δυνάμεις φαίνονται να συνειδητοποιούν ότι η μόνη ριζική λύση [για μετά τον Πόλεμο] θα είναι η ομοσπονδιακή ένωση της Ευρώπης. Αλλά πώς θα συνδυαστούν τα ομοσπονδιακά συμφέροντα της Ευρώπης με τα οικονομικά συμφέροντα των Αυτοκρατοριών τους έτσι όπως τις έχουν οργανώσει; Εδώ κυρίως είναι το αδιέξοδο».

Πολιτικά ο Θεοτοκάς στην ουσία περιέγραφε τον εαυτό του ως ένα σοσιαλδημοκράτη της εποχής εκείνης, χωρίς φυσικά να χρησιμοποιεί απαραίτητα αυτό τον όρο. Τα σοσιαλιστικό του όραμα συμπληρωνόταν όμως και συνδεόταν άμεσα με την ανάγκη οικοδόμησης μιας νέας Ευρώπης. Για τον Θεοτοκά λοιπόν «ο σοσιαλισμός θα πραγματοποιηθεί ολοκληρωτικά, όταν η Ευρώπη θα είναι ώριμη γι’ αυτό και με τον τρόπο που θα επιβάλει η ανάγκη του ευρωπαϊκού οργανισμού. Εμείς οι μικροί θα προσαρμοστούμε στην ευρωπαϊκή κατάσταση».

Σε ό,τι αφορούσε την ελληνική πολιτική ελίτ / ηγεσία, στις σχετικά λίγες αναφορές που έχουν γίνει στο ζήτημα της στάσης της στην ιδέα της ευρωπαϊκής ενοποίησης κατά τη διάρκεια του Πολέμου, οι περισσότεροι μελετητές, με πρώτο τον Κ. Σβολόπουλο, υποστηρίζουν ότι η προσήλωση στην ιδέα της ενωμένης Ευρώπης ήταν έκδηλη στην Ελλάδα και κατά τη διάρκεια του Πολέμου.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32

You may also like...